Śr sögu sjóšsins



Geir Borg

     Hér į eftir fylgir kafli śr ręšu sem Geir Borg, formašur sjóšsins, flutti viš afhendingu śr minningarsjóšnum įriš 2000. Žaš var ķ sķšasta skipti sem Geir kom fram fyrir hönd sjóšsins. Hann hafši žį veriš formašur frį žvķ Žorsteinn Ö. Stephensen, fyrsti formašur sjóšsins, lét af žvķ embętti.

     En hver var Geir Borg? Geir fęddist ķ Reykjavķk 24. febrśar 1912. Hann var yngsta barn hjónanna Stefanķu Gušmundsdóttur og Borgžórs Jósefssonar. Geir lauk stśdentsprófi frį Menntaskólanum ķ Reykjavķk įriš 1932 og prófi frį višskiptadeild Kaupmannahafnarhįskóla įriš 1937. Skömmu eftir heimkomuna réšst hann til fyrirtękisins Kol & salt. Hann var forstjóri žess frį 1943 til 1967 og Saltsölunnar sf. frį 1968 til 1979. Geir var tvķkvęntur, fyrri kona hans var Gušrśn Ragnars, en sķšari Bergljót Wathne. Meš Gušrśnu eignašist Geir fjögur börn: Kjartan, Stefanķu, Sunnu og Įslaugu; kjörsonur hans og Bergljótar er Ottó Geir. Geir Borg lést ķ Reykjavķk 29. desember 2003.

     Žvķ mį bęta viš žetta örstutta įgrip aš Geir Borg lét sér alla tķš įkaflega annt um minningarsjóšinn, sem og minningu žess fólks sem hann tengdist. Geir var mjög nįinn Önnu, systur sinni, og mįgi sķnum, Poul Reumert, enda bjó hann į heimili žeirra žau įr sem hann var viš nįm ķ Kaupmannahöfn. Orš hans ķ ręšukaflanum, sem er birtur hér, bera góšum hug hans til žeirra fagurt vitni. Hann sżndi ręktarsemina einnig ķ verki gagnvart sjóšnum. Fullyrša mį aš sjóšurinn vęri ekki žaš sem hann er ķ dag, hefši mašur į borš viš Geir, óeigingjarn og hagsżnn, meš mikla reynslu og žekkingu į sviši rekstrar og fjįrmįla, og djśpan skilning į ętlunarverki sjóšsins, ekki setiš žar viš stżriš į tķmum fjįrhagslegrar óvissu og umróts. En yfir žann kafla ķ sögu sjóšsins kżs hann ešlilega aš hlaupa, žegar hann męlir fyrir styrkveitingunni viš athöfn žį sem haldin var ķ Žjóšmenningarhśsinu sumariš 2000.

     Viš gefum Geir Borg oršiš:

     „Saga sjóšsins er löng. Hśn į rętur aš rekja til sumarsins 1938 žegar hjónin Anna Borg og Poul Reumert komu hingaš frį Danmörku ķ boši Norręna félagsins og tóku sem gestir žįtt ķ fjölmörgum leiksżningum, sem haldnar voru ķ Išnó og įvallt fyrir fullu hśsi. Žegar žeim lauk, lögšu žau leiš sķna ķ Landsbanka Ķslands og lögšu žar heildarlaun sķn inn į sparisjóšsbók sem merkt var Minningarsjóšur frś Stefanķu Gušmundsdóttur. Žessa bók afhentu hjónin mér til varšveislu žar til frekari rįšstafanir yršu geršar.

     Nęsta įr skall į heimsstyrjöldin sķšari, sem senn rauf allt samband milli landanna tveggja og stóš žaš įstand ķ 5 įr. Sķšan lišu įr og dagar – ķ breyttum heimi įn žess nokkuš markvert geršist ķ sjóšsmįlinu, žvķ er žaš ešlilegt aš nżjar kynslóšir spyrji. Hvaša manneskjur voru žetta og hvernig myndašist žessi minningarsjóšur? Žessu vil ég reyna aš svara ķ sem stystu mįli og byrja į persónunum, sem skipa öndvegi.

     Anna Borg hóf nįm viš leiklistarskóla konunglega leikhśssins ķ Kaupmannahöfn įriš 1925, en žangaš hafši hśn fariš til žess aš hlynna aš móšur sinni, sem lį helsjśk ķ sjśkrahśsi žar ķ borg. Žaš var sķšasta afrek móšur Önnu aš fį inngöngu fyrir hana ķ umsóttum skólanum.

     Žetta var tveggja įra skóli og aš žeim įrum lišnum tók hśn burtfararpróf žašan og mešal prófverkefna hennar var hlutverk Höllu ķ fjórša žętti Fjalla Eyvinds, en mótleikari hennar var Haraldur Björnsson, sem einnig žreytti žašan lokapróf į sama tķma.

     Nś hélt Anna aš nęst lęgi fyrir aš fara heim og leita sér vinnu, en žį tóku ašrir ķ taumana. Hśn fékk boš um aš finna aš mįli leikhśsstjóra Konunglega leikhśssins ķ skrifstofu hans og tilefniš reyndist vera, aš hann bauš henni ókeypis eitt višbótar nįmsįr viš skólann. Hśn skyldi fį mįnašarlegar greišslur til žess aš létta henni dvalarkostnaš ķ borginni, en aš žessu įri lišnu, yrši henni bošinn fastur samningur viš leikhśsiš. Hśn tók žessu boši fegins hendi – og allt gekk eftir, og aš įri lišnu geršist hśn fastrįšin leikkona Konunglega leikhśssins.

     Hśn fékk strax hlutverk, aš vķsu ekki stór, en aš žvķ kom aš henni var fališ aš leika hlutverk Margrétar ķ Faust eftir Goethe. Daginn eftir frumsżninguna stóš meš stórum stöfum žvert yfir forsķšu Politiken: En stjerne er födt – og žar meš komst hśn ķ fremstu röš leikkvenna ķ Danmörku. Nokkru sķšar lék hśn Anne Boleyn ķ leikhśsinu Cant eftir danska stórskįldiš Kaj Munk viš miklar vinsęldir og fór svo brįšlega aš takast į viš Ibsen og Strindberg. Henni voru veitt żmis heišursmerki og veršlaun, en vęnst žótti henni um stórriddarakross Fįlkaoršunnar ķslensku og veršlaun frį Tagea Brandts Legat, sem veitt voru fyrir aš vera sś leikkona – į dönskum leikhśsum, sem fegurst tölušu dönskuna.

     Poul Reumert var enn um langt tķmabil fremsti leikari Dana. Hann lék um žaš bil 600 hlutverk ķ heimalandinu auk frįbęrra upplestra į heilum leikritum, en eftir einn slķkan ķ Svķžjóš skrifaši virtur gagnrżnandi žar, aš hann héldi aš ef Reumert tęki sig til og lęsi upphįtt sķmabók Stokkhólmsborgar myndi hann blįsa lķfi ķ hvern sķmnotanda. Hróšur hans fór vķša žvķ auk Noršurlandanna tengdist hann nįiš Frakklandi, žar sem vagga leiklistarinnar stóš. Frönsku talaši hann betur en Frakkarnir, eša žaš sögšu žeir innfęddu og ķ Parķs vann hann žaš afrek aš verša fyrstur erlendra listamanna aš leika į sviši La Comedie Francaise, en ķ reglugerš žessa leikhśss Frakka hafši stofnandi žess – Napoleon mikli – lagt blįtt bann viš žvķ aš nokkur erlendur listamašur fengi aš leika į fjölum žess. Sś regla stóš óhögguš fram til įrsins 1925 aš stjórn leikhśssins réš Poul Reumert til žess aš leika titilhlutverkiš ķ einu fremsta leikriti Molieres – Tartuffe. Mörgum įrum sķšar var sendur leikhópur til Danmerkur žeirra erinda aš leika žetta sama leikrit inn į segulband og skyldi žaš sķšan geymt ķ Sorbonne hįskóla meš įletrun aš svona skyldi Moliere leikinn. Leikhópurinn var sendur meš upptökumönnum til Danmerkur, žvķ žar bjó mašurinn, sem skyldi leika titilhlutverkiš.

     Poul Reumert var sęmdur fjölda heišursmerkja og žar į mešal var stórkrossi ķslensku Fįlkaoršunnar.

     Nś varšandi minningarsjóšinn, žį er žaš aš segja, aš žrįtt fyrir įrin sem lišu ašgeršarlaus höfšu hjónin engu gleymt. Žau höfšu žį hugsjón aš stofna sjóš, sem hefši žaš markmiš aš gera hęfileikarķkum ķslenskum leikurum kleift aš kynnast erlendri leiklist. Um žetta höfšu žau żmsar bollaleggingar, en žį kom reišarslagiš žegar ķslensk flugvél į leiš til Ķslands fórst į pįskasunnudag 1963 ķ millilendingu viš Osló. Allir innanboršs létu lķfiš – og žar į mešal var Anna Borg.

     Ķ flestum tilvikum hefši žetta endanlega stöšvaš allar sjóšsmyndanir, en Reumert hafši ekki gleymt óskum konu sinnar og skömmu eftir slysiš settist hann nišur og skrifaši bók um Önnu Borg. Ritlaunin uršu višbót viš sparisjóšsbókina frį 1938. Žessi bók kom sķšar śt hér heima į ķslensku ķ žżšingu Įrna Gušnasonar magisters og ritlaun Reumerts fóru sömu leišina og hin fyrri. Minningarsjóšur frś Stefanķu Gušmundsdóttur var formlega stofnašur įriš 1965. Verndari sjóšsins var žįverandi forseti Ķslands herra Įsgeir Įsgeirsson. Sjóšurinn ber nafn móšur minnar en hśn var ein af stofnendum L.R. og ašalleikkona landsins ķ ein 27 įr. Hśn dó 49 įra gömul. Um hana segir skįldiš Žorsteinn Erlingsson: „Leiklistin į Ķslandi er landnįm Stefanķu“, en Einar H. Kvaran męlti aš henni lįtinni: „Hśn var morgunrošinn. Hśn var voriš.“

     Fyrstu sjóšsstjórn skipušu aš beišni Poul Reumerts: Žorsteinn Ö. Stephensen, leikari – formašur, Agnar Klemens Jónsson, sendiherra – ritari og Torfi Hjartarson, tollstjóri – gjaldkeri.

     Fyrsta śthlutun var veitt 1970 og hana hlaut Helga Bachmann.“

     Stjórn sjóšsins er žannig skipuš: Kjartan Borg, formašur, Žorsteinn Gunnarsson, ritari, Hjörtur Torfason, gjaldkeri, Sunna Borg og Stefanķa Borg mešstjórnendur.

 

Ljósmynd: ©MOTIV / Jón Svavarsson

Styrkveiting įriš 2000: Frį vinstri: Davķš Scheving Thorsteinsson, Stefanķa Borg Thorsteinsson, Geir Borg,
Jóhanna Vigdķs Arnardóttir, Ingvar E. Siguršsson, Hilmir Snęr Gušnason, Žorsteinn Gunnarsson og Hjörtur Torfason.